Rất nhiều kỹ thuật viên tin rằng bơm thêm mỡ hay đổ tràn dầu sẽ giúp thiết bị hoạt động êm ái và an toàn hơn. Thực tế là tác hại của bôi trơn quá mức tuy ít gây chú ý ngay tức thì hơn so với tình trạng thiếu chất bôi trơn, nhưng lại là nguyên nhân ngầm khiến nhiệt độ gia tăng, kéo theo tổn thất tài chính lớn do hỏng hóc máy móc đột ngột và gia tăng chi phí vận hành.
Bài viết sau đây sẽ mang đến giải pháp toàn diện giúp doanh nghiệp dễ dàng nhận diện các dấu hiệu cảnh báo sớm, nắm rõ nguyên nhân gốc rễ, thực hiện quy trình khắc phục sự cố mỡ bôi trơn chuẩn xác và triển khai phòng ngừa cho hệ thống tự động hóa.
1. Bản chất của việc bôi trơn quá mức đối với thiết bị máy móc
Để hiểu rõ vì sao tác hại của bôi trơn quá mức lại nguy hiểm, trước hết cần phân biệt đặc tính vận hành giữa mỡ và dầu bôi trơn.
1.1. Hiện tượng tra dư giữa mỡ bôi trơn và dầu công nghiệp
Hiện tượng bôi trơn quá mức gây ra nhiều tác hại. Bôi trơn quá mức diễn ra phổ biến ở các điểm bơm mỡ hơn là ở hệ thống dùng dầu. Nguyên nhân là do cấu tạo của mỡ bôi trơn bao gồm dầu gốc kết hợp với chất làm đặc (thickener), được thiết kế để bám chắc xung quanh ổ đỡ và các chi tiết chuyển động.
Trong khi đó, dầu bôi trơn có dạng lỏng linh động, dễ dàng chảy bao quanh các linh kiện. Mặc dù vậy, việc châm quá đầy các bình chứa dầu hoặc hệ thống tuần hoàn vẫn gây ra những sự cố cực kỳ nghiêm trọng.
1.2. Tác hại bôi trơn quá mức đến cánh tay robot công nghiệp
Khi lượng dầu mỡ vượt quá mức cho phép, nó tạo ra lực cản cơ học lớn và gia tăng ma sát trượt trong bộ phận chuyển động. Lực cản này nhanh chóng chuyển hóa thành nhiệt lượng tích tụ bên trong ổ đỡ hoặc hộp số. Đối với các loại mỡ bôi trơn công nghiệp, nhiệt độ gia tăng sẽ phá vỡ liên kết cấu trúc, làm tách rời phần dầu ra khỏi chất làm đặc.
Lượng dầu này sau đó chảy ra ngoài, làm mất đi màng dầu bảo vệ cốt lõi. Khi màng bôi trơn không còn, các bề mặt kim loại sẽ tiếp xúc, va chạm trực tiếp với nhau, đẩy nhanh tốc độ ăn mòn và mài mòn cơ học. Về lâu dài, tác hại của việc bôi trơn quá mức khiến chi phí điện năng và bảo trì tăng vọt, dễ dẫn đến sự cố dừng máy đột ngột và làm giảm nghiêm trọng tuổi thọ của toàn bộ hệ thống máy móc.
2. Dấu hiệu nhận biết robot đang chịu tác hại bôi trơn quá mức
Việc nhận diện sớm hiện tượng dư thừa chất bôi trơn đóng vai trò vô cùng quan trọng, giúp đội ngũ kỹ thuật bảo trì can thiệp kịp thời trước khi ổ đỡ bị bó kẹt hoặc hư hỏng nghiêm trọng.
Dưới đây là các dấu hiệu kỹ thuật đặc trưng của tác hại bôi trơn quá mức mà bạn cần lưu ý kiểm tra trên hệ thống máy móc:
2.1. Dấu hiệu tác hại bôi trơn quá mức trên hệ thống bôi trơn bằng mỡ
- Áp suất ngược cao bất thường: Kỹ thuật viên sẽ cảm nhận được lực cản rất mạnh hoặc áp suất ngược (back pressure) tăng cao đột ngột khi thao tác súng bơm mỡ vào ổ đỡ hay khớp nối.
- Mỡ thừa tràn ra ngoài: Mỡ dư thừa tích tụ đọng thành từng đống xung quanh vú mỡ (fitting), báo hiệu lượng mỡ bên trong đã quá tải.
- Hiện tượng rò rỉ qua phớt: Lực ép quá lớn khiến mỡ bị đẩy tràn ra ngoài qua phớt bảo vệ (seal) hoặc làm phớt bị biến dạng, đứt rách.
- Trào ra từ cổng xả: Mỡ liên tục rò rỉ và trào ra từ các cổng xả mỡ (exhaust ports) của thiết bị trong quá trình vận hành.
2.2. Dấu hiệu nhận biết của việc bôi dầu mỡ vượt cho mức phép
- Hiện tượng sủi bọt (Foaming): Mức dầu trong bình chứa quá cao khiến các chi tiết chuyển động quay va đập liên tục vào lòng dầu, cuốn theo không khí và tạo ra bọt khí làm giảm hiệu quả bôi trơn.
- Tiếng động lạ: Phát ra tiếng gõ lạ hoặc âm thanh va đập do hiện tượng xâm thực (cavitation) phát sinh bên trong bơm dầu.
2.3. Dấu hiệu tác hại bôi trơn quá mức chung tại khu vực vận hành
- Dầu mỡ đọng thành vũng trên sàn: Xuất hiện các vũng dầu trôi tràn hoặc đống mỡ rò rỉ đọng lại trên sàn nhà ngay bên dưới vị trí thiết bị hoặc các chi tiết quay. Điều này không chỉ gây mất vệ sinh công nghiệp mà còn tiềm ẩn nguy cơ trơn trượt, mất an toàn lao động cho công nhân.
3. Nguyên nhân gốc rễ dẫn đến tác hại bôi trơn quá mức
Tình trạng tra dư dầu mỡ công nghiệp bôi trơn gây nên tác hại bôi trơn quá mức trên linh kiện, hầu hết bắt nguồn từ những suy nghĩ rằng: lo sợ rủi ro cháy hỏng do thiếu bôi trơn nên cố gắng bơm thêm “cho an toàn”. Việc bơm dư diễn ra dưới hai hình thức chính: bơm lượng quá lớn trong một lần hoặc thực hiện quá trình bôi trơn với tần suất quá dày đặc.
Các nguyên nhân cốt lõi gây ra tác hại bôi trơn quá mức bao gồm:
- Thiếu quy trình và lịch trình bảo trì: Nhà máy không xây dựng lịch trình bôi trơn định kỳ hoặc thiết lập tần suất bảo trì, dẫn đến bôi trơn cao hơn so với nhu cầu thực tế của thiết bị.
- Thiếu thiết bị giám sát trên các bồn chứa dầu: Không trang bị các thiết bị giám sát, cảm biến báo mức trên bình chứa hoặc không dùng thiết bị đo lường khi bơm mỡ.
- Không hiệu chuẩn súng bơm mỡ: Dụng cụ bơm mỡ không được kiểm định, dẫn đến kỹ thuật viên không nắm được thể tích mỡ cấp ra sau mỗi lần bóp.
- Cổng xả mỡ bị nghẽn: Cổng xả mỡ bị tắc bẩn khiến mỡ thừa không thể thoát ra ngoài, làm nhân viên bảo trì không thấy mỡ trào ra nên tiếp tục bơm.
- Bất cập trong thiết kế phần cứng: Thiết kế thiết bị có quá nhiều vú mỡ không cần thiết, hoặc mỡ rò rỉ theo các đường ẩn khuất rơi xuống sàn mà không thể quan sát trực tiếp trên ổ đỡ.
4. Quy trình xử lý và khắc phục sự cố do tác hại bôi trơn quá mức
Ngay khi nghi ngờ ổ đỡ hay khớp nối gặp sự cố tra dư bôi trơn, bạn cần thực hiện quy trình khắc phục tác hại bôi trơn quá mức theo các bước tiêu chuẩn dưới đây để ngăn tình trạng tích nhiệt gây hư hỏng linh kiện:
Bước 1: Loại bỏ ngay chất bôi trơn dư thừa
Dùng khăn sạch lau toàn bộ phần mỡ thừa bám bên ngoài hoặc xả bớt dầu trong bình chứa về đúng vạch quy định. Đặc biệt lưu ý: Cần cạo sạch các lớp mỡ khô cứng đóng quanh vú mỡ để tránh tạp chất bẩn rơi ngược vào bên trong chi tiết trong quá trình xử lý.
Bước 2: Vệ sinh sạch sẽ khu vực làm việc
Tẩy rửa sạch sẽ bề mặt xung quanh khớp nối, ổ đỡ và các vú mỡ để dễ dàng quan sát xem mỡ thừa có tiếp tục rò rỉ ra ngoài hay không.
Bước 3: Thông thoáng các cổng xả mỡ
Kiểm tra cổng xả mỡ trên thiết bị, đảm bảo cổng không bị tắc để mỡ dư có thể tự do thoát ra ngoài khi máy vận hành.
Bước 4: Kiểm tra phớt chắn và độ nhiễm bẩn
Kiểm tra xem phớt bảo vệ có bị hư hại hay biến dạng do áp suất mỡ đẩy ra không. Tiến hành thay phớt mới và thay mỡ mới nếu phát hiện chất bôi trơn đã bị nhiễm bẩn.
Bước 5: Giám sát nhiệt độ và độ rung động
Cho máy chạy thử và theo dõi chặt chẽ chỉ số nhiệt độ cũng như độ rung. Nếu nhiệt độ hoặc độ rung vẫn tăng cao bất thường, điều đó báo hiệu linh kiện cơ khí đã bị hư hại và cần phải thay thế cụm chi tiết.
5. Giải pháp phòng ngừa tác hại của việc bôi trơn quá mức chuẩn
Phòng bệnh luôn tốt hơn chữa bệnh. Để loại bỏ hoàn toàn tác hại bôi trơn quá mức và bảo vệ các loại mỡ bôi trơn công nghiệp phát huy tối đa hiệu quả, doanh nghiệp nên áp dụng các giải pháp phòng ngừa tác hại bôi trơn quá mức chuẩn hóa sau:
- Xác định định lượng và tần suất tối ưu: Căn cứ vào tài liệu hướng dẫn của nhà sản xuất (OEM) để xác định chính xác dung lượng và tần suất châm chất bôi trơn cho từng vị trí.
- Ghi chép hồ sơ và lịch trình bảo trì: Sơ đồ hóa các vú mỡ, lập danh sách vị trí cần bôi trơn, xây dựng kế hoạch bảo trì ngăn ngừa và ghi chép nhật ký đầy đủ sau mỗi lần thực hiện.
- Hiệu chuẩn dụng cụ bôi trơn định kỳ: Kiểm định và hiệu chuẩn các loại súng bơm mỡ để xác định chính xác lượng mỡ ra trong mỗi lần bóp.
- Đào tạo nhận thức cho nhân sự: Tập huấn cho đội ngũ kỹ thuật viên về tác hại của việc bôi trơn dư thừa và tầm quan trọng của việc tuân thủ đúng quy trình.
- Ứng dụng công nghệ giám sát hiện đại: Tích hợp các thiết bị đo độ rung hoặc công nghệ đo sóng siêu âm (ultrasound) để đánh giá độ ma sát thực tế. Từ đó, điều chỉnh tần suất và lượng bôi trơn dựa trên phản hồi dữ liệu thay vì ước lượng cảm tính.
- Lắp đặt hệ thống bôi trơn tự động: Đầu tư vào các giải pháp bôi trơn tự động tiên tiến. Các hệ thống thông minh này có khả năng tự động phân phối chính xác định lượng dầu mỡ theo đúng thời gian lập trình hoặc dựa trên cảm biến đo lường thực tế, giúp triệt tiêu hoàn toàn sai sót do con người và ngăn ngừa cả hai trạng thái bôi trơn thiếu lẫn bôi trơn thừa.
Kết luận
Tóm lại, việc kiểm soát chính xác lượng bôi trơn không chỉ giúp bảo vệ máy móc khỏi tác hại của bôi trơn quá mức mà còn là chìa khóa giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí nhiên liệu, kéo dài tuổi thọ linh kiện và đảm bảo dây chuyền vận hành liên tục. Bôi trơn đúng loại, đúng lượng và đúng thời điểm chính là nguyên tắc hàng đầu trong công tác bảo trì công nghiệp hiện đại.
Hãy bắt đầu rà soát lại quy trình bôi trơn tại nhà máy của bạn ngay hôm nay! Nếu bạn đang gặp khó khăn trong việc tối ưu hóa công tác bảo trì hoặc muốn tìm kiếm giải pháp bôi trơn tự động chuyên nghiệp, hãy liên hệ ngay với đội ngũ chuyên gia của Thiết bị robot để được tư vấn và hỗ trợ khảo sát.
Thiết bị robot là kênh phân phối trực tuyến các bộ phận, thiết bị robot mới hoặc đã qua sử dụng, dầu mỡ robot và các linh kiện cơ khí. Tại đây, chúng tôi tự hào cung cấp khối lượng lớn vật tư từ các thương hiệu và nhà cung cấp lớn, bao gồm: FANUC, ABB, Kuka, Yaskawa, Mitsubishi, Staubli, Hyundai, CKD, v.v.
Liên hệ ngay để được Thiết bị robot tư vấn trực tiếp:
Đường dây nóng: 091 9225 197
Địa chỉ: 97/2 Kha Vạn Cân, phường Hiệp Bình, TP.HCM
=============
Facebook: Linh kiện robot.